Fanın temel görevi motordan mil aracılığı ile gelen mekanik enerjiyi, içerisinden geçen akışkana aktararak sıvıya veya gaza belirli bir basınç ve akış kazandırmasıdır.

Üretimde kullanılan hammadde çeşitliliği düşünüldüğünde birbirinden oldukça farklı özelliklerde sıvıların transferi elzemdir. Bu sıvılar ve sıvıların özellikleri değiştikçe pompada kullanılan fan tipinin de değişmesi gerekir. Örneğin madende kullanılan bir çamur pompasının, bir sulama pompasının ve atıksu pompasının fanlarının birbirinden farklı olması gerekir. Her fan tipi kullanım amacına göre belirli avantajlar ve dezavantajlar barındırır.

Açık Fan

Açık fan şekilde görüldüğü üzere belirli bir merkezden açılı olarak gelen kanatların oluşturduğu ve ön tarafta herhangi bir kısıtın bulunmadığı, arka tarafta ise yarı açıklığın bulunduğu fan tipidir. Genellikle katı partikül bulunan atık suyun veya paslanmaz malzemeden üretilerek içerisinde gıda bulunan akışkanların transferinde kullanılır.

Katı parça geçirgenliği yüksek olduğu için tıkanma riski olan prosesler için oldukça idealdir. Ancak, akışkan fan tarafından sıkıştırılmadığı için pompa verimi ne yazık ki düşüktür.

Kapalı Fan

Kapalı fan, akışkanı tam olarak basınçlandırabilmek adına hem ön, hem de arka yüzeyinden kapatılmıştır. Bu sayede fana giren akışkan ön ve arka kapak tarafından sıkıştırılmış olur ve fanının dönme hareketi ile birlikte kanatlardan akışkana enerji akışı doğrudan gerçekleşir. Bir çok uygulamada kullanılır ve özel bir durum yoksa kullanılan ana tip fan çeşididir. Fan büyütülerek veya kanat açıklığı değiştirilerek farklı tip akışkanlarda kullanımı mümkün olsa da akışkanda partikül bulunduğu durumlarda tıkanma riski bulunur ve temizliği oldukça zordur.

Yarı Açık Fan

Bu fan tipi aslında yukarıda bahsettiğimiz açık fanın arka tarafının tam kapalı olduğu tiptir. Yani fanın arka yüzeyi akışkanın kaçışını önlerken ön tarafta herhangi bir kısıt bulunmaz. Yarı açık fan katı partikülün ara ara olabileceği ancak boyutun daha küçük ve daha az sıklıkta bulunduğu akışkanlarda tercih edilir. Açık fana göre daha verimli olmasına karşın kapalı fan verimlerine ulaşması mümkün değildir.

Bu bahsettiğimiz üç fan grubu temel yapıyı ve mantığı oluşturur bunların dışında üreticilerin özelleştikleri proseslere göre geliştirdikleri çok çeşitli fan tipleri bulunur, bunun bazı örnekleri aşağıdaki gibidir. Bu nokta önemli olan kullanılacak olan prosese en uygun fan çeşidinin belirlenmesidir.

Kaynak : KSB Global

Pompalarda Fan Tipleri yazısı ilk önce Bluetec Endüstri üzerinde ortaya çıktı.

Üç fazlı asenkron motorlarda stator sargıları yapıldıktan sonra motor dışına genellikle şebeke bağlantısı için klemens kurusuna altı uç çıkar. Bunlar sargı giriş ve çıkış uçlarıdır. Bu uçların bağlantı tiplerine göre motorlara farklı şekillerde yol vermek (yani ilk çalıştırma) mümkündür.

Direk Yol Verme (Direct Online DOL) 

Bu yöntem adından da anlaşılacağı üzere motorun doğrudan şebekeye bağlanmasıdır. En hızlı ve kolay yöntem olmasına rağmen kendi içerisinde bazı problemler barındırır. Motorlar DOL ile ilk kalkışta şebekeden 7-10 kat fazla akım çekerler. Bu durum küçük motorlarda (<5.5 kw) bir problem oluşturmayabilir ancak daha büyük motorlarda şebeke arızalarına güç kayıplarına ve voltaj dengesizliklerine sebep olabilir.

Yıldız-üçgen Yol Verme

Bu yol verme şeklindeki temel amaç yukarıda bahsettiğimiz demeraj akımının önlenmesidir. Motor, kalkış sırasında yıldız bağlantıda çalıştırılır bu sayede daha düşük bir akım ile ilk hareket sağlanır. Kalkışı tamamlanan motor hemen normal bağlantı olan üçgen bağlantıya geçer. Bu bağlantıdaki en önemli noktalar yıldız bağlantıda çalışma süresi ve yıldız bağlantıdan üçgen bağlantıya geçiş süresidir.

Yıldız bağlantıda motor sargılarına düşen gerilim, V/ √3’e akım ise 1/3 değerine düşer. Eğer motor tam devrini almadan üçgen bağlantıya geçerse yukarıda bahsettiğimiz gibi DOL olarak kalkar ve demeraj akımı oluşur. Diğer taraftan yıldız bağlantıda akım ve gerilim düşük olduğu için motorun momenti de düşüktür bu nedenle bu kalkış tipi zaten yük altındaki motorlara uygulanamaz. Fakat motor devrini aldığı halde üçgen bağlantıya geçilmezse bu sefer motor bağlı olan yükü kaldıramayacaktır. Bu bağlantı tipinde yıldız üçgen geçişi oldukça önemli olup, bu geçiş ani olmalıdır.   

Yumuşak Kaldırıcı Kullanarak Yol Verme (Softstarter)

Softstarterler motora uygulanan gerilimi yavaş yavaş kademeli olarak artırır. Dolayısıyla motora ani bir yüklenme olmasını ve demeraj akımını engeller. Yumuşak yol vericinin kullanımı, hem motora, hem de elektrik sisteminde stres iletmediği için ekipmanların ve sistem bileşenlerinin ömrünü uzatır.   

Motor Bağlantı Çeşitleri yazısı ilk önce Bluetec Endüstri üzerinde ortaya çıktı.

Küresel vanalar güvenilir ve sağlamdır. Uzun süre aynı konumda kalsalar bile güvenli bir şekilde görevlerini yerine getirebilirler. Aynı zamanda sık sık mil pozisyonunun değişimine izin verir. Bununla birlikte kullanım amaçları genel olarak tam açık ve tam kapalı şeklindedir. Tam açık veya tam kapalı pozisyonlar haricinde akışkan kontrolleri iyi değildir. Bu nedenle ayar vanası olarak kullanımları tavsiye edilmez.

Küresel vanalar birçok marka tarafından 1000 bar ve 400 °C sıcaklığa kadar, metal, plastik, seramik gibi çeşitli malzeme yapılarında üretilebilmektedir. Bununla birlikte küresel vanaların ayar için kullanıldığı durumlarda sıklıkla akışkan gövde ve bilye arasına sıkışır. Soğuk havalarda biriken bu su, bilye ve vana gövdesinde genleşerek vana da çatlamaya veya hasara sebep olur. Bu önemli bir dezavantajdır, eğer hava sıcaklığının 0 °C altına düştüğü ortamlarda küresel vana kullanılacaksa soğuğa karşı dirençli (frozen – freeze proof type) vana kullanılması gerekir.

Kriyojenik akışkanlar veya bilyenin içinde genleşebilecek ürünler için vananın akış yukarı tarafında bir havalandırma deliği bulunur.

Küresel vanaların kullanımında en kritik sorunlardan biri kirliliktir. Özellikle vanaların içme suyu veya gıda fabrikalarında kullanıldığı durumlarda vana gövdesi ve bilye arasında biriken su bakteri oluşumuna veya farklı akışkanların kullanımı sırasında karışmaya sebep olur. Bu durum ise başta insan sağlığına akabinde de üretimin kalitesine zarar verir. Bu birikmenin önüne geçmek için, bilyenin gövde ile oluşturduğu boşluklar, bilyenin oturduğu yüzeyler uzatılarak kapatılır.

Bu tip vanalar boşluksuz “Cavity Filler Ball Valve” olarak adlandırılır ve gıda veya içme suyu uygulamalarında kullanılan contaların ve vananın malzemelerin gıda ve insan sağlığına uygun olması gerekir.

Küresel Vana yazısı ilk önce Bluetec Endüstri üzerinde ortaya çıktı.

Bu nedenle, akışkanla temas eden parçalar korozyona dayanıklı metalik ve metalik olmayan malzemelerden yapılır veya dayanıklı kauçuk, plastik veya emaye kaplamalarla korunur.

Bu pompada gövdeyi akışkanın korozif etkilerinden korumak amacıyla gövdeye plastik kaplama yapılmış.

Kimyasal pompalarda hem tek hem çift mekanik salmastra kullanımı mümkündür. Bazı durumlarda salmastra bölgesini basınçlandırmak veya harici yıkama yapmak için pompadan bağımsız bir termosifon sistemi kullanılır. Kimyasal pompaların bastıkları akışkanlar genellikle yukarıda belirttiğimiz üzere değerli, patlayıcı veya çevre ve insan sağlığı için zararlı akışkanlardır. Bu nedenle salmastra – sızdırmazlık konusu oldukça önemlidir. Eğer sıfır sızıntı isteniyorsa canned motor pump veya manyetik kaplinli pompaya geçilir.

Manyetik kaplinli pompalar emiş ve basma flanşları hariç dışarıya kapalıdır. Şaft manyetik alan kuvveti ile dönüş hareketini sağlar. Bu nedenle sıfır sızıntı istenen durumlarda sıklıkla tercih edilir.

Kimyasal pompalar genellikle tek kademeli nadiren de iki kademeli olarak tasarlanırlar. Genellikle kendinden emişli pompalar değildirler. Pompa seçimi için, pompanın mümkün olduğunca düşük NPSH değerine sahip olması önemlidir. Özel çalışma koşullarını karşılamak için, ısıtılabilir gövdelere, soğutulabilen rulman yataklarına ve pompayı dışarıdan destekleyecek harici sistemlere (Termosifon sistemi veya ısıtma-soğutma ceketi vb.) sahip tasarım varyantları kullanılır.

Kaynak : KSB Global

Kimyasal Pompa yazısı ilk önce Bluetec Endüstri üzerinde ortaya çıktı.

KSB Kızgın Yağ Pompaları, Sırasıyla, Etanorm-SYT(ETNY) , Etaline-SYT, Etabloc-SYT, Etanorm RSY

Bu pompalarda sıcaklık çok yüksek olduğu için pompa gövdesi ile salmastra arasında hava soğutmalı özel bir bölge bulunması gerekir. Bu alan sayesinde salmastra bölgesine kadar ulaşan akışkanın sıcaklığı önemli ölçüde düşer ve standart rulmanların ve daha az maliyetli salmastraların kullanımına imkân tanır.

Kızgın yağ pompalarında bakım / arıza durumlarında yanık ve yangın tehlikesi oluştuğu için hem pompaya müdahale edecek ekip, hem de çevresel ortam için güvenlik önlemlerinin alınması gerekir. Ayrıca, bu kadar yüksek sıcaklıktaki akışkanların pompadan sızması durumunda tesiste yangın tehlikesi oluşur. Bu nedenle bu pompalarda harici olarak sızıntı tespit / önleme cihazlarının kullanımı son derece önemlidir.

Kaynak : KSB Global

Kızgın Yağ Pompası yazısı ilk önce Bluetec Endüstri üzerinde ortaya çıktı.

Hijyenik pompalarda en önemli nokta yüzey pürüzsüzlüğüdür. Eski literatürler 3.2 μm yüzey pürüzlülük değerini hijyenik standardın başlangıcı olarak kabul etse de günümüzde 0.8 μm hatta 0.4 μm çok daha uygun ve kabul gören bir değerdir.

Yan tarafta gördüğünüz ilk yüzey kum kalıba döküm, ikinci yüzey hassas döküm ve son yüzey ise çekme çeliğe ait malzemenin yüzey pürüzlülüğüdür. Görüldüğü üzere pürüzlülük ilk iki döküm yönteminde oldukça yüksektir. Bu nedenle hijyenik pompaların üretiminde çekme çelik malzeme kullanılır. Malzeme yüzeyindeki bu pürüzler standart proseslerde önemli bir teknik probleme yol açmayacak kadar küçüktür. Ancak, bir bakterinin yerleşmesi ve çoğalması için oldukça büyük alanlardır.

Hijyenik pompaların ve ekipmanların bir diğer özelliği ise hızlı temizlenebilir ve kolay tahliye edilebilir olmasıdır. Temizlik genellikle iki şekilde yapılır, “Clean in Place, CIP, Yerinde temizlik” veya “Clean Out of Place,COP, Bulunduğu yer dışında temizlik”. COP çok zahmetli ve zaman alan bir yöntem olduğu için mecbur kalınmadıkça tercih edilmez. Ancak temel mantığı, ekipmanların tamamının veya bir kısmının demonte edilerek başka bir alanda temizlenmesi ve tekrar montajı şeklinde yapılır. CIP ise üretim kurgusunun başında ek bir sistem kurmayı gerektirir, fakat sistem kurulduktan sonra oldukça kolay ve hızlı bir şekilde temizlik işlemi gerçekleşir. CIP de hijyenik pompalar aracılığıyla temizlik kimyasalları gıda ile aynı hatlar ve ekipmanların içerisinden geçirilir, burada genellikle CIP pompaları kullanılır. Ardından yine aynı yol üzerinden durulama işlemi gerçekleşir ve temizlik tamamlanmış olur.

GEA Hilge HYGIA

Hijyenik Pompa yazısı ilk önce Bluetec Endüstri üzerinde ortaya çıktı.

Hidrofor sistemi, pompa-motor (bir veya basınç ihtiyacına göre daha fazla olabilir), kontrol panosu, vanalar, manometreler, genleşme tankı gibi ekipmanlardan oluşur. Yani hidrofor tek bir pompa-motor değil birçok ekipmanın birlikte çalıştığı bir sistemdir. 

KSB Hidrofor Seti

Hidroforlarda genellikle dik milli santrifüj pompalar kullanılır. Ancak, bu pompalar yapıları gereği sürekli çalışıp durmaya veya çok küçük debilerde çalışmaya uygun değildir. Bu nedenle hidrofordaki pompaların ana görevi genleşme tankının içerisinde yer alan membrana su basmaktır. Farklı tip hidrofor çeşitleri olsa da en sık kullanılan tip membranlı genleşme tankı olan hidroforlardır. Bu genleşme tanklarının yapısı aşağıdaki gibidir.

Genleşme tankı bir membranın ayırdığı iki bölümden oluşur. Bir tarafta sıkıştırılırmış hava diğer tarafta ise su vardır. Sistemde oluşan basınç kaybı sensör tarafından algılanır ve hat açılarak basınçlı havanın sıkıştırdığı su sisteme gönderilir. Ancak tank içerisindeki su miktarı azaldıkça gazın hacmi artacağı için tank içerisindeki basınç düşer. Bu basınç önceden belirtilen belli bir seviyeye geldiğinde pompa çalışır ve tanka su basar. Su arttıkça gaz tekrar sıkışmaya başlayacağı için tank içi basınç artar ve yine önceden belirtilen seviyeye geldiğinde pompanın çalışması durur. Bu sayede küçük debi ihtiyaçlarında pompa çalışmamış ve sistemin ihtiyacı karşılanmış olur.

HİDROFOR SECİMİ NASIL YAPILIR

Hidrofor seçiminde de pompada olduğu gibi debi ve basınç tespiti gereklidir. Konut amaçlı kullanılan bir apartmanı baz alırsak debi hesabı aşağıdaki gibidir.

Q = A x T x B x f ( litre/saat)
Q: Debi (litre/saat)
A: Aile sayısı veya daire sayısı: A
T: Bireyin günlük su tüketimi: T = 100 – 150 litre / gün
B: Ortalama birey sayısı aile için: B = 4 – 5
f: Eş zamanlı Su kullanım faktörü 

Eş zamanlı su kullanım faktörü aynı anda kaç kişinin su ihtiyacı olacağını planlamak için kullanılır. Hesaplamada aşağıdaki tablo baz alınabilir. 

Basma yüksekliği için ise

Hm = ( A x B x C ) + HÖZEL + HAKMA (mSS)
Hm: Basma yüksekliği (mss)
A: Kat yüksekliği ( Evsel uygulamalar için genellikle 2,8 metre – 3 metre arası )
B: Kat sayısı
C: Emniyet katsayısı (Yeni binalar için C=1,20 , eski binalar için C=1,30 )
HÖZEL: Özel ekipmanlar için gerekli olan basınç (Tablodan )
HAKMA: Kullanım yeri basıncı ( HAKMA = 15 mSS )

Hidrofor Nedir yazısı ilk önce Bluetec Endüstri üzerinde ortaya çıktı.

Glob vanalar ayar vanası olarak kullanıma uygundur ve akışkana dik olan çalışma prensibi yüksek basıncın olduğu hatlarda kullanım kolaylığı sağlar.

Glob vanaların temel parçaları Hendwell, gövde, disk ve kapaktır. 

Glob vanalarda akışkan vana içerisinde yön değiştirdiği için sürtünme kayıpları fazladır. Ayrıca, ayar vanası olarak kullanılmaya uygun olsalar da ara seviyelerde bırakıldıklarında disk sürekli olarak akışkan yüküne maruz kalır, bu da aşınma ve yıpranmaya yol açar.

Kaynak : KSB Global

Globe Vana yazısı ilk önce Bluetec Endüstri üzerinde ortaya çıktı.

Prominent Dozaj Pompaları

Dozaj pompaları genelde sistemlerde kimyasal reaksiyona sebep olmak için çeşitli kimyasal maddeler veya yine aynı amaçla su dozajlayabilirler. Bu noktada istenen sonucun alınabilmesi için, çok kesin ve belirli sıvı hacminin transfer edilmesi gerektiğidir. Dozaj pompaları çok yüksek hassasiyette sıvı hacimlerini transfer edebilirler, bu özellikleri sayesinde bu tarz uygulamalar için sıklıkla tercih edilirler.

Dozaj pompaları pozitif deplasmanlı pompalar olup dozaj işlevini piston veya diyafram ile yaparlar. Pistonun geri çekilmesi sırasında basma hattı kapanır pompa yuvasına emiş yapar. Ardından pistonun yuva içerisine geri itilmesiyle, basma hattı açılır ve sıvı dozajlanır.

Dozaj pompalarının tipine göre dozaj miktarının ayarlanması farklılık gösterir. Selenoid ve Diyafram tipli dozaj pompalarında stroke yani diyaframın hareket sayısı ayarlanırken Peristaltik pompalarda motorun devri ayarlanarak dozaj miktarı belirlenir. Dozaj pompaları paslanmaz malzemeden, plastiğe kadar bir çok farklı yapıda üretilebilirler. Bu noktada, dozaj yapılacak akışkana ve prosese göre doğru tip ve malzemede pompa seçimi önemlidir.   

Kaynak : Prominent

Dozaj Pompası yazısı ilk önce Bluetec Endüstri üzerinde ortaya çıktı.

Tipik uygulamalar gıda işleme, inşaat, kağıt hamuru ve kağıt, şeker ve metal endüstrilerinin (örn. metal elektrolizi) yanı sıra madencilik ve su çıkarma (örn. soğutma suyu, deniz suyu tuzdan arındırma) endüstrileridir. Gereksinimler önemli ölçüde farklılık gösterdiği için kentsel yani domestik ve endüstriyel atık su pompaları arasında bir ayrım yapılır. Kanalizasyon pompaları olarak da adlandırılan kentsel atık su pompaları ham kanalizasyon suyu, arıtma tanklarından mekanik olarak arıtılmış atık su, çamur (örn. aktifleştirilmiş, ham, çürütülmüş ve geri aktifleştirilmiş çamur) ve yağmur suyu basar.

Endüstriyel atık su pompaları ise çok çeşitli akışkanlar basar. Bu akışkanlar domestik atık su olabileceği gibi üretim artıklarının karıştığı kimyasal veya endüstriyel atıklar da içerebilir. Bu akışkanlar bazen oldukça agresif veya aşındırıcı olabilir. Bu nedenle pompa gövdesi özellikle aşınmaya dayanıklı malzemelerden yapılmış ve kolayca değiştirilebilen gövde aşınma halkaları veya aşınma plakaları ile donatılabilir.

Atık su pompaları yatay veya dik milli olabileceği gibi komple akışkanın içerisinde çalışan dalgıç tip pompalar sıklıkla tercih edilir. KSB nin Sewatec modeli açık çarklı kuru çalışan bir pompa olarak yer üstü atık su pompası şeklinde tercih edilebilirken Amarex KRT modeli komple sıvı içerisinde çalışan dalgıç tip bir atık su pompasıdır.

Kaynak : KSB Global

Atık Su Pompası yazısı ilk önce Bluetec Endüstri üzerinde ortaya çıktı.